F-35 ба орчин үеийн дайны өөрчлөгдөж буй дүрэм

Ойрхи Дорнодын агаарын орон зайд болсон сүүлийн үйл явдал нь энгийн нэг техникийн доголдлын асуудлаас давсан шинжтэй байж болох юм. АНУ-ын F-35 Lightning II онгоц байлдааны ажиллагааны үеэр гэмтэж, яаралтай буулт хийсэн тухай мэдээлэл гарсан нь батлагдсан боловч гэмтлийн бодит шалтгаан тодорхойгүй хэвээр байна гэж мэдээлэгдсэн [1][2]. Энэхүү тодорхойгүй байдал нь өөрөө стратегийн шинжилгээний гол асуудал болж байна. Зарим эх сурвалжид уг онгоц гаднын галд өртсөн байх магадлалтай, нисгэгч хэлтэрхийн шарх авсан тухай дурдсан бөгөөд энэ нь хараахан бүрэн баталгаажаагүй боловч анхаарал татаж буй мэдээлэлд тооцогдож байна [2][3]. Хэрэв энэ нөхцөл батлагдвал, stealth технологийн практик үр нөлөө бодит тулалдаанд соригдож эхэлж байгааг илтгэх магадлалтай гэж үзэж болох юм. F-35 нь “үл илрэгдэх” зарчимд суурилсан систем бөгөөд дайсны радарын илрүүлэлтээс зайлсхийх чадвар нь агаарын давуу байдлын төв ойлголтын нэг хэсэг болсоор ирсэн. Гэвч “үл илрэгдэх” байдал нь абсолют бус, тухайн үеийн илрүүлэлтийн технологийн түвшнээс хамаарах харьцангуй давуу тал гэдгийг шинжээчид онцолдог [4]. Сүүлийн жилүүдэд радарын бус илрүүлэлтийн системүүд, тухайлбал инфра улаан (infrared) мэдрэгч, олон спектрийн хяналтын технологи эрчимтэй хөгжиж байгаа нь stealth онгоцны давуу талыг сааруулах боломжтой гэж судалгаанд дурдсан байдаг [4][5]. Энэ нөхцөлд “харагдахгүй байх” бус, “түрүүлж илрүүлэх” нь стратегийн илүү чухал шалгуур болж шилжиж байна гэж үзэх үндэслэл бий. Эндээс дараах дүгнэлтийг болгоомжтой гаргаж болох юм. Орчин үеийн дайн нь нэг технологийн давамгайллаар тодорхойлогдохоос илүү, харин технологиудын харилцан өрсөлдөөн, хурдтай хувьслаар тодорхойлогдох болж байна. Давуу тал нь тогтвортой бус, харин богино хугацаанд шилждэг шинжтэй болж байна. Ийм нөхцөлд F-35-ийн энэ тохиолдол нь батлагдсан эсэхээс үл хамааран, стратегийн дараах өөрчлөлтийг илтгэж байж болох юм: агаарын ноёрхлын уламжлалт ойлголт дахин тодорхойлогдох stealth технологи дангаараа хангалтгүй болох илрүүлэлт ба мэдээлэл боловсруулах хурд гол давуу тал болох Эцэст нь, энэ үйл явдлыг нэг өгүүлбэрээр илэрхийлбэл: энэ нь нэг онгоцны асуудал бус, харин орчин үеийн дайны дүрэм өөрчлөгдөж эхэлсний шинж тэмдэг байж болох юм.